Þorskeldi á Íslandi - Stefnumótun

17.-18. október í Reykholti

Helstu viðfangsefni í rannsóknar- og þróunarvinnu í þorskeldi

Til að skilgreina mikilvæg rannsóknar- og þróunarverkefni var haldinn stefnumótunarfundur í Reykholti í Borgarfirði 17.-18. október 2002. Á þennan fund mættu rúmlega 70 manns, sérfræðingar, athafnamenn og fulltrúar úr stjórnsýslu, samtökum, háskólum, rannsóknastofnunum og lánastofnunum. Á fundinum voru gerð drög að stefnumótun í rannsóknar- og þróunarvinnu í þorskeldi sem síðan voru unnin áfram, aðallega með fyrirlesurum, öðrum þátttakendum var síðan gefinn kostur á að gera athugasemdir eða bæta við atriðum sem þeim fannst vanta. Hér fyrir neðan er að finna niðurstöður þessarar vinnu.

• Rannsóknir á útbreiðslu og lífsháttum 0-3 ára þorsks (<50m): Framkvæmdar og fjármagnaðar af Hafrannsóknastofnun.

Á næstu árum mun þorskeldi á Íslandi að mestu byggjast á veiðum og áframeldi á þorski. Eldi á villtum þorski í sjókvíum hefur verið stundað í litlu mæli allt frá árinu 1992. Aðalhindrunin hefur verið að safna nægilega miklu af þorski á hagkvæman hátt og lágmarka afföll við veiðarnar. Veiðar á þorski til áframeldis er yfirleitt stundaðar á grunnu vatni (< 50 m). Takmarkaðar upplýsingar eru um þorsk á grunnu vatni og er því lagt til að markvisst verði farið í að kortleggja útbreiðslu og mergð 0-3 ára þorsks meðal annars með árlegu grunnslóðarralli.

• Vísindaleg ráðgjöf um umfang og áhrif seiðaveiða til eldis: Framkvæmt og fjármagnað af Hafrannsóknastofnun.

Til áframeldis hefur að mestu verið fangaður fiskur yfir lágmarksstærð. Á þessu ári hófust veiðar á seiðum (0+ árgangurinn) til áframeldis. Við náttúrulegar aðstæður eiga þorskseiði (0-flokkur) eftir að verða fyrir miklum náttúrulegum afföllum (>80% ?) áður en þau ná markaðsstærð. Ef afföll í seiðaveiðum og áframeldi þeirra eru minni en 50% er því verið minnka afföll verulega og auka þar með afrakstur stofnsins. Einnig er auðveldar að aðlaga þau að eldisaðstæðum en stærri þorsk. Þorskseiðaveiðar geta þó orðið umdeildar sérstaklega á þeim árum þegar nýliðum er undir meðaltali. Það er því mikilvægt að meta (kanna) áhrif veiðanna á staðbundinn þorsk í nágrenni við veiðisvæðið. Í þessu sambandi er mjög mikilvægt að meta og rannsaka afföll þorskseiðanna í náttúrunni, það er að geta sagt fyrir með nokkurri vissu hve stór hluti seiðanna hefði komið inn í veiðistofn ef ekki hefði verið veitt, til að auka trúverðugleika veiðanna.

• Rannsóknir á áhrifum veiðitækni og umhverfisþátta á lifun: Framkvæmt og fjármagðna af sjávarútvegsfyrirtækjum í samstarfi við veiðafærasérfræðinga. Úthlutað verði úr árlegum 500 tonna þorskeldiskvóta til slíkra verkefna.

Við veiðar á þorski til áframeldis eru notaðar hefðbundnar aðferðir við veiðar. Mikilvægt er að aflað verði frekari upplýsinga af reynslu nágrannalanda okkar við veiðar á þorski til eldis. Kannað verði áhrif hitastigs, dýpis, stærðar fisks og árstíma á lifun þorsks eftir veiðar.

• Veiðarfærarannsóknir, hönnun og þróun: Sameiginlegt átaksverkefni rannsóknastofnanna, verkfræðifyrirtækja, háskóla og sjávarútvegsfyritækja undir forystu Hafrannsóknastofnunar. Fjármagnað með opinberum sjóðum og framlagi sjávarútvegsfyrirtækja.

Hefðbundin veiðitækni tekur ekki miða af því að fanga fisk með því sem næst óskertann lífsþrótt. Það er því mikilvægt að þróa nýja veiðitækni sem hefur það að markmiði að fanga óskaddaðan fisk sem hægt er að ala áfram í eldisstöð. Þekking sem mun aflast við þetta verkefni mun einnig nýtast til þess að bæta veiðitæknina almennt.

• Flutningur á lifandi þorski: Framkvæmt og fjármagnað af sjávarútvegsfyrirtækjum.

Afkastalítil flutningstækni sem notuð hefur verið hér á landi við flutning á lifandi þorski frá veiðislóð á eldisstað hefur takmarkað stærð veiðisvæðis og þar með veiðimagnið. Mikilvægt er að til landsins verði fengnir öflugir brunnbátar við flutning á þorski.

• Eldi á klakfiski: Framkvæmt af seiðaframleiðendum og rannsóknastofnunum. Fjármagnað með framlagi þátttakenda og styrkjum úr rannsóknasjóðum.

Áður en kynbætur hefjast þarf að afla upplýsinga um kjör aðstæður fyrir klakfisk s.s. með tilliti til sjávarhita, straumhraða, seltu, fóðurs og meðhöndlunar. Til að hægt sé að fá hrogn flesta mánuði ársins þarf að stjórna hygningartíma klakfisksins með ljósastýringu. Þróa þarf þessa aðferð og tryggja að hrognagæðin séu fullnægjandi. Vinnan felur í sér rannsóknir og þróun á eldisferlinu út frá fyrirliggjandi reynslu frá erlendum seiðaeldisstöðvum.

• Seiðaframleiðsla: Framkvæmt af seiðaframleiðendum og rannsóknastofnunum. Fjármagnað með framlagi þátttakenda og styrkjum úr rannsóknasjóðum.

Hér þarf að bæta allt framleiðsluferlið til að hámarka vöxt og lifun lirfa og seiða. Þróa þarf tækjabúnað til hreinsun kerja og til fóðrunar. Vinna þarf að því að auka afköst við framleiðslu fæðudýra, einnig þarf að auka næringargildi fæðudýra til að auka vöxt og lifun lirfa. Kanna þarf áhrif þéttleika, stærðarflokkunar og umhverfisaðstæðna. Mikilvægt er að ná góðum tökum á þorskseiðaeldinu til að tryggja betur áreiðanleika niðurstaðna af greiningu eiginleika stofna og einstaklinga í eldinu. Kynþroski er mikið vandamál í þorskeldi. Unnið verður að því að þróa aðferðir sem koma í veg fyrir að eldisþorskur verði kynþroska. Vinnan felur í sér samantekt fyrirliggjandi upplýsinga, þróun og nánari rannsóknir á eldisferlinu út frá fyrirliggjandi reynslu frá innlendum og erlendum seiðaeldisstöðvum.

• Stórseiðaeldi frá 10g í 300g: Framkvæmt og fjármagnað af sjávarútvegsfyrirtækjum í samvinnu við rannsóknastofnanir.

Kjörhitastig þorsks lækkar með aukinni fiskstærð. Það er því mikilvægt að framleiða stór seiði til að ala í köldum sjó við landið. Til að halda framleiðslukostnaði lágum er lykilatriði að nýta vel sjó, varma og eldisrými. Það þarf því að endurnýta vatnið. Afla þarf upplýsinga um þol þorsksins fyrir efnum sem hann skilur út í eldissjóinn og endurnýtingarbúnaðinum er ætlað að hreinsa. Til að auka framleiðslu á hvern rúmmetra þarf að hámarka þéttleika þorsks á hvern rúmmetra og kanna áhrif umhverfisþátta eins og súrefnisbætingar og straumhraða. Þá þarf að kanna áhrif fóðrunar á vöxt, hegðun fisksins í kerjunum og á sjálfrán, auk þess sem þarf að kortleggja þörf fyrir flokkun og hagkvæmni hennar með viðeigandi búnaði. Við flutning á stórseiðum er oft um langar flutningsleiðir að ræða. Kanna þarf hvernig best er að undirbúa fiskinn fyrir flutning og og tryggja sem minnst afföll.

• Öflun erfðaefnis

Kynbætur eru nú þegar hafnar í helstu samkeppnislöndum. Það er því mikilvægt að sem fyrst verði hafin leit af heppilegum fiski til kynbóta. Í dag er lítið vitað um breytileika í eldiseiginleikum á milli stofna og enn minna um samspil umhverfis og erfða við mótun mismunandi eiginleika sem nýtast í eldi. Mikilvægt er að standa vel að þessum rannsóknum og reyna eftir mætti að skrá þann breytileika sem er til staðar hjá mismunandi stofnum við landið hvað varðar þætti sem skipta máli fyrir eldið (bæði á lirfu-, seiða- og ungviðisstigi sem og hjá klakfiski). Fiski og hrognum verður því safnað víðsvegar um landið og efniviðurinn nýttur til samanburðar á stofnum og fiski frá mismunandi svæðum.

• Samanburður stofneininga

Seiði verða framleidd í einni eldisstöð og þeim síðan dreift víða um landið þar sem stofnarnir verða aldir við mismunandi aðstæður. Gert er ráð fyrir að verkefnið taki 3-4 ár og niðurstöðurnar síðan notaðar til þess að skipuleggja kynbótaverkefni.

• Kynbætur á þorski

Kynbætur á þorski eru forsendan fyrir því að við getum orðið samkeppnishæfir við önnur lönd. Með kynbótum er hægt að ná betri vexti, minni kynþroska, meiri lífsþrótti o.s.frv. Nánari útfærsla á íslensku kynbótaverkefni verður gerð síðar á grunni prófunar á efnivið úr villtum þorski við raunverulegar eldisaðstæður starfandi eldisstöðva á völdum stöðum við landið.

• Afföll í sjókvíum: Framkvæmt og fjármagnað af Hafrannsóknastofnun og sjávarútvegsfyrirtækjum. Úthlutað verði úr árlegum 500 tonna þorskeldiskvóta til slíkra verkefna.

Erfiðar aðstæður eru til sjókvíaeldis við Ísland þar sem sjávarhiti er lágur og eldissvæði tiltölulega opin fyrir veðri og vindum. Kanna þarf kulda- og sundþol þorsks af mismunandi stærð við staðlaðar aðstæður í tilraunareldisstöð. Framkvæma þarf tilraunir þar sem þorskseiði af mismunandi stærð eru sett út í sjókvíar á mismunandi árstímum og við breytilegar aðstæður.

• Hönnun og prófun á sjókvíum: Framkvæmt og fjármagnað af sjávarútvegsfyrirtækjum í samstarfi við innlendar og erlendar rannsóknastofnanir/ verkfræðifyrirtæki.

Á síðustu árum hefur verið hröð þróun í hönnun úthafskvía og sökkvanlegra kvía. Lagt er til að farið verði í samstarf við erlenda aðila við prófun og aðlögun að þessum kvíum fyrir íslenskar aðstæður. Í upphafi er mikilvægt að skilgreina nákvæmlega umhverfisaðstæður, s.s. strauma, ölduhæð, sjávarhita og lagnaðarís. Út frá þeim upplýsingum eru hönnunarforsendur skilgreindar og valdar sjókvíar sem henta fyrir viðkomandi aðstæður.

• Ljósastýring til að draga úr kynþroska: Framkvæmt og fjármagnað af sjávarútvegsfyrirtækjum. Úthlutað verði úr árlegum 500 tonna þorskeldiskvóta til slíkra verkefna.

Kynþroski er mikið vandamál í þorskeldi. Hægt er að draga úr kynþroska með ljósastýringu. Fylgst verði með birtingu erlendra rannsóknaniðurstaðna og þær prófaðar og aðlagaðar að íslenskum aðstæðum.

• Hönnun á fóðrunarbúnaði: Framkvæmt og fjármagnað af sjávarútvegsfyrirtækjum.

Við áframeldi á þorski er notaður heill fiskur, brytjaður fiskur, votfóður eða deigfóður. Mun erfiðara er að fóðra fisk með þessum fóðurgerðum samanborðið við þurrfóður sem almennt er notað. Í dag er fiskurinn handfóðraður eða notaðar eru fóðurkvíar þar sem takmarkað eftirlit er með fóðurgjöfinni. Hanna þarf öflugan fóðrunarbúnað sem auðveldar starfsmönnum fóðurgjöfinna og eykur eftirlit með fóðruninni.

• Samhæfa ákvarðanatöku og viðmið í stjórnsýslu: Framkvæmt af landbúnaðar-, sjávarútvegs- og umhverfisráðuneyti.

Til að þorskeldi fái að þróast sem mikilvæg atvinnugrein verður að taka á umhverfismálum jafnhliða. Leyfisveitingar til fiskeldis eru flókið ferli hér á landi og þarf eldisaðili að sækja um hjá mörgum aðilum áður en endanlegt leyfi fæst. Hollustuvernd ríkisins veitir starfsleyfi til rekstraraðila sem hafa áform um að framleiða meira en 200 tonn og heilbrigðisnefndir veita starfsleyfi til þeirra sem hafa áform um eldi undir 200 tonnum. Ef sótt er um eitt starfsleyfi þar sem áform eru um meiri framleiðslu en 200 tonn ber að tilkynna það Skipulagsstofnun, sbr. lög nr. 106/2000, sem úrskurðar hvort um matsskylda framkvæmd sé að ræða. Aftur á móti ef sami aðili sækir um nokkur starfsleyfi í sama firði sem öll eru undir 200 tonnum fer ekkert heilstætt mat fram. Það er þó túlkun Hollustuverndar ríkisins að ekki eigi að gefa út starfsleyfi fyrir meira en 200 tonn á hvert fyrirtæki án þess að tilkynna framkvæmdina til Skipulagsstofnunar. Útgáfa rekstrarleyfa til eldis ferskvatnsfiska í ferskvatni og sjó er í höndum landbúnaðarráðuneytisins og útgáfa rekstraleyfa fyrir nytjafiska sjávar heyrir undir sjávarútvegsráðuneytið. Lagt er til að leyfisveitendum verði fækkað þannig að einn aðili gefi út starfsleyfi og rekstrarleyfi. Slíkt tryggir samhæfða ákvarðanatöku við leyfisveitingar og betri yfirsýn yfir nýtingu eldissvæða.

• Skipta landinu í eldissvæði: Yfirumsjón í höndum Hafrannsóknastofnunarinnar og unnið í samvinnu við aðrar rannsóknastofnanir/ráðgjarfarfyrirtæki. Fjármagnað af fjárframlagi til rannsóknastofnanna og úr rannsóknasjóðum.

Taka þarf saman fyrirliggjandi gögn fyrir hvert eldissvæði og framkvæma grunnrannsóknir í minnst eitt ár til að afla þeirra gagna sem nauðsynleg eru til að geta metið svæðið m.t.t. fiskeldis. Grunnrannsóknir á hverju eldissvæði ná yfir strauma, sjófræði (hita, seltu, súrefni, næringarefni), lífríki í sjó (svif, fiskar, spendýr, bakteríuflóra, botndýr/botndýralíf), botnlögun, kortlagningu og veðurfarslega þætti. Slíkar rannsóknir hafa verið gerðar í Eyjafirði og mætti nýta þau gögn til að meta hann m.t.t. fiskeldis með nokkrum viðbótarrannsóknum.

• Heildar skipulag fyrir skilgreind eldissvæði: Yfirumsjón í höndum Hollustuverndar og unnið í samvinnu við aðrar rannsóknastofnanir og ráðgjafafyrirtæki á sviði umhverfismála.

Útbúa þarf heildarskipulag fyrir skilgreind eldissvæði með svæðisskipulagi í hverjum firði. Í því felst m.a. að skilgreina þarf burðaþol fyrir hvert eldissvæði og ákvarða þarf vísitegundir fyrir lífræna mengun og þungmálma.

• Vöktunarrannsóknir á eitruðum þörungum og öðrum lífverum sem geta valdið tjóni: Yfirumsjón í höndum Hafrannsóknastofnunar. Fjármagnað af fjárframlagi til rannsóknastofnanna og sjávarútvegsfyrirtækja.

Fyrir hvert eldissvæði þarf að koma á vöktunarrannsóknum á eitruðum þörungum og öðrum lífverum sem geta valdið tjóni.

• Framkvæma áhættumat og skilgreina fyrirbyggjandi aðgerðir til að draga úr hættu á erfðablöndun: Framkvæmt og fjármagnað af Hafrannsóknastofnun.

Með framleiðslu á kynbættum eldisþorski getur hugsanlega átt sér stað erfðablöndun við náttúrulega þorskstofna. Það þarf því að framkvæma áhættumat og leggja grunn að fyrirbyggjandi aðgerðum sem draga úr líkum á því að eldisþorskur hrygni með náttúrulegum þorski.

• Fóðurrannsóknir: Frumkvæði hjá Rannsóknastofun fiskiðnaðarins í samstarfi við innlendar og erlendar rannsóknastofnanir/fyrirtæki. Eðlilegt að tengja þær rannsóknir sjúkdómsrannsóknum sem fram fara á Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum. Fjármagnað með styrkjum úr erlendum og innlendum rannsóknasjóðum og af fóðurfyrirtækjum.

Fóðurkostnaður er stæsti einstaki kostnaðarliðurinn í þorskeldi en mjög takmarkaðar upplýsingar eru til um næringarþarfir þorsks. Þróa þarf fóður sem fullnægir næringarþörfum þorsks á mismunandi aldursskeiðum, því enn er of lítið vitað um nákvæma þörf þorsksins fyrir einstök næringarefni. Þessum athugunum þarf að fylgja eftir með vefjarannsóknum auk hefðbundinna athugana á vexti og lifun. Þessar upplýsingar eru nauðsynlegar til að tryggja sem best heilbrigði, besta fóðuruppskriftir og lækka fóðurkostnað. Rannsaka þarf áhrif mismunandi hráefna í fóðrið til þess að geta valið ódýrastu hráefnin í þorskfóður án þess að það hafi áhrif á vöxt, gæði og heilbrigði fisksins. Einnig er mikilvægt að þróa fóður með efnasamböndum sem örva ónæmiskerfi og ónæmissvörun þorskseiða

• Vöktun og skilgreining sjúkdóma við íslenskar aðstæður: Framkvæmt af dýralækni fisksjúkdóma og Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum.

Við uppbyggingu þorskeldis á Íslandi þarf að leggja áherslu á að efla þekkingu á sjúkdómsvöldum. Enn er lítið vitað við hvers konar sjúkdóma verður helst að kljást í þorskeldi í framtíðinni og kann einhver munur að verða á milli svæða. Þó hefur takmarkað þorskeldi hér á landi og rannsókn á sjúkdómum í villiþorski strax gefið vísbendingar um nokkra þeirra. Með hliðsjón af reynslu á eldi annarra tegunda, þá er rétt að gera ráð fyrir því að fleiri sjúkdómar í þorski skjóti upp kolli eftir því sem eldið er stundað víðar, lengur og umfang þess eykst. Allt frá upphafi verður með reglulegu heilbrigðiseftirliti að fylgjast með öllum stigum eldisins svo að skjótan lærdóm megi draga af því hverra sjúkdóma helst megi vænta. Ef upp koma alvarlegir sjúkdómar kann að reynast nauðsynlegt að koma á frekari vöktun (skilgreindum rannsóknarverkefnum) til þess að fá gleggri mynd af framvindu sýkinnar.

• Stöðugleiki umhverfis: Rannsaka normalflóru, hvernig hægt er að stjórna flórunni og streituálagi: Framkvæmt af Rannsóknastofnun fiskiðnaðarins, Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum í samvinnu við innlendar og erlendar rannsókna- og háskólastofnanir. Fjármagnað með styrkjum úr innlendum og erlendum rannsóknasjóðum og framlagi þátttakenda.

Forvarnir eru mikilvægar og þá sérstaklega í seiðaeldi þar sem mikil afföll verða og oft á tíðum án þess að unnt hafi reynst að skilgreina ástæður. Rannsóknir sýna að rétt næring og heilsufarslegt jafnvægi sé grundvöllur þess að fiskurinn sé fær um að verjast árásum tækifærissýkla og sjúkdómsvaldandi örverum í umhverfi sínu og að bólusetningar skili tilætluðum árangri. Rannsaka þarf normalflóru þorsks, breytingar sem á henni verða yfir tíma og hvernig hægt er að hafa áhrif á þessa flóru. Í þessu sambandi eru miklar vonir bundnar við notkun "góðra" baktería (probiotics) eða efna/efnasambanda sem styðja við vöxt "góðra" baktería (prebiotics) í meltingarvegi seiðanna/fisksins. Minni líkur eru á að tækifærissýklar og sjúkdómsvaldandi tegundir nái fótfestu í meltingarvegi fisksins ef fyrir er meltingarflóra sem að stærstum hluta er byggð upp af "góðum" bakteríum. Þetta er jafnframt mikilvægur liður í því að skapa seiðunum/fiskinum stöðugt umhverfi sem dregur úr streituálagi.

• Almennar rannsóknir á ónæmiskerfi þorsksins sem er ólíkt því sem er hjá ýmsum öðrum tegundum fiska: Framkvæmt af Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum í samvinnu við innlendar og erlendar rannsóknastofnanir. Fjármagnað með styrkjum úr innlendum og erlendum rannsóknasjóðum og framlagi þátttakenda.

Afla þarf aukinnar þekkingar á ónæmiskerfi þorsksins sem er ólíkt því sem gerist hjá öðrum fisktegundum. Þekking á ónæmiskerfinu og þroskun þess er nauðsynleg til að velja réttan tíma fyrir hvers kyns forvarnaraðgerðir, svo sem bólusetningar og til að meta árangur slíkra aðgerða.

• Rannsóknir á eiginleikum skilgreindra sjúkdómsvalda og áhrifum einstakra sýkiþátta í þorski: Framkvæmt af Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum í samvinnu við innlendar og erlendar rannsóknastofnanir. Fjármagnað með styrkjum úr innlendum og erlendum rannsóknasjóðum og framlagi þátttakenda.

Þekkingaröflun á eiginleikum sýkla og þeim sjúkdómseinkennum sem þeir valda í hýsli sínum er undirstaða öflugra forvarna. Það á ekki síst við um skilgreiningu á ónæmisvökum sem mynda verndandi ónæmissvar við bólusetningar.

• Þróun bóluefna og aðferðafræði: Framkvæmt af Tilraunastöð Háskóla Íslands í meinafræði að Keldum í samstarfi við erlendar rannsóknastofnanir/fyrirtæki. Fjármagnað með styrkjum úr innlendum og erlendum rannsóknasjóðum, af fyrirtækjum og með framlagi þátttakenda.

Bólusetningar alifiska gegn ýmsum sýkingum hafa á síðustu árum gerbreytt hagkvæmni í eldi. Það er því mikilvægt að leggja strax áherslu á þróun bóluefna. Nú er sérhæft bóluefni til gegn aðeins einni sýki í þorski, þ.e. bakteríunni Vibrio anguillarium. Samhliða þróun bóluefna þarf að leita aðferða sem best henta við bólusetningu á þorski.

• Athuga mikilvægi kælingar á slátrun eldisþorsks:

Kæling er eitt af lykilatriðum til að tryggja rétt gæði á eldisþorski. Kanna þarf áhrif kælingar fyrir aflífun á holdgæði þorsks. Meta hvaða hitastig er heppilegast til að gera fiskinn sem meðfærilegastan og með sem mest holdgæði. Rannsaka áhrif kælingar í blóðtæmingarkari á holdlit þorsks. Þróa aðferðir til að halda streitu í lágmarki og rannsaka hvernig mislangur streitutími hefur áhrif á holdgæði.

• Kanna áhrif á sveltitíma á holdgæði eldisþorsks:

Holdgæði hafa oft verið ábótavant í eldisþorski hér á landi. Kanna þarf áhrif mismunandi sveltitíma á breytingar á nýtingu, losi, bragðgæðum og seigju í holdi.

• Kortleggja þroska kynkirtla (hrogn og svil) eldisþorsks eftir árstíma:

Ef eldisþorskur verður kynþroska á eldistímanum getur það haft veruleg áhrif á arðsemi eldisins. Mæla þarf þroska kynkirtla eftir landsvæðum og hrygningarhópum og meta hvenær á árinu hrognin eru verðmætust til vinnslu. Rannsaka þarf hlutfall kynkirtla eftir fiskstærð og kyni.

• Rannsaka samspil fóðurs og gæða:

Kanna áhrif ýsmissa fóðurtegunda og efnainnihalds fóðurs á holdgæði s.s. los í flaki.

Villtur þorskur í áframeldi getur innihaldi töluvert af hringormum. Mikilvægt er að draga úr tíðni sýkingar eins og kostur er. Rannsaka þarf tíðni sýkingar hringorma í holdi eldisþorsks með fóðrun uppsjávarfiska. Meta áhrif vinnslu, þ.e.a.s. framleiðslu votfóðurs/deigfóðurs á tíðni hringormasýkinga í eldisþorski.

Mæla hvort munur er á holdgæðum eldisþorks, þorsks úr áframeldi og villts þorsks. Ef svo er, kanna hve lengi villtur þorskur þarf að vera í áframeldi til að holdgæði verði sambærileg við eldisþorsk og villtan þorsk.

• Útbúa samræmda gæðastaðla fyrir eldisþorsk

Afla upplýsinga um gæðastaðla hjá helstu útflytjendum á eldislaxi. Meta árangur einstakra landa í gæðamálum á eldislaxi. Taka mið af reynslu þeirra landa sem hafa náð bestum árangri í gæðamálum eldisafurða og útbúa gæðastaðal fyrir eldisþorsk á Íslandi.

• Öll verkefni innan gæðastjórnunar, slátrunar og vinnslu eru samstarfsverkefni sjávarútvegsfyrirtækja, Rannsóknastofnunar fiskiðnaðarins og Matra. Fjármagnað af sjávarútvegsfyrirtækjum og úr innlendum og erlendum rannsóknasjóðum. Úthlutað verði úr árlegum 500 tonna þorskeldiskvóta til slíkra verkefna.

• Tilhögun markaðssetningar: Gert í samvinnu hins opinbera og einkaaðila.

Hópurinn styður sameiginlega uppbyggingu á ímynd Íslands og íslenskum sjávarafurðum tengda ferskleika og gæðum, með það að markmiði að skapa afurðum sérstöðu á markaði.

• Villtur þorskur/ eldisþorskur?

Mikilvægt er að láta rannsaka og skilgreina eiginleika og sérstöðu eldisþorsks og villts þorsk í markaðslegu tilliti. Hópurinn telur líklegt að til lengri tíma litið geti aðgreining verið nauðsynleg að því gefnu að heimsframboð eldisþorsks aukst.

• Stærð markaðar og verðþróun

Hópurinn leggur til að rannsökuð verði áhrif verulegs framboðs eldisþorsks á verðþróun villts þorsks í framtíðinni. Um er að ræða fræðilega greiningu á verðsamböndum til þess að unnt verði að búa til spálíkön um verðþróun villtra og eldis sjávarafurða að gefnum mismunandi forsendum. Með verðþróun er átt við almennar breytingar á verðum, en ekki nákvæma spá um krönutöluverð í framtíðinni.

• Markaðsgreining samkeppnis vara

Aflað verði þekkingar á markaðssetningu eldisafurða. Lögð verði sérstök áhersla á að skoða sögulega þróun framleiðslu og markaðssetningar á leirgeddu (Channel Catfish) fyrir Bandaríkjamarkað, atlantshafslax frá Chile inná Bandaríkjamarkað og atlantshafslax frá Noregi á Evrópu- og Bandaríkjamarkað.

Hægt er að framkvæma slíkar rannsóknir á tvennan hátt: Annarsvegar með samvinnu íslenskra og erlendra rannsóknarstofnanna, þar sem leitað verði eftir sérþekkingu í hverju landi, og hinsvegar með því að styrkja nemendur til náms í ofangreindum löndum, gegn því að nemendur beini rannsóknum sínum að tilteknum viðfangsefnum. Íslendingar hafa sterka stöðu á stærstu mörkuðum fyrir bolfisk. Slíka greiningar ætti að vinna með hinum sterku íslensku markaðsfyrirtækjum sem hafa starfsemi erlendis.

• Arðsemislíkan. Unnið af Auðlindadeild Háskólans á Akureyri í samvinnu við sjávarútvegsfyrirtæki og fjármálastofnanir. Fjármagnað úr innlendum og erlendum rannsóknasjóðum, sem og með framlögum fyrirtækja og stofnanna.

Unnið verði að frekari uppbyggingu á arðsemislíkani, með séstakri áherslu á hermilíkön til þess að unnt verði að greina þá þætti sem mest áhrif hafa á arðsemi þorskeldis.

• Kostnaðargreining á seiðaeldi: Unnið af seiðaframleiðendum í samvinnu við rannsóknastofnanir og háskóla. Fjármagnað úr innlendum og erlendum rannsókna-sjóðum.

Kanna áhrif skipulags eldisrýmis og framleiðsluferils á framleiðslukostnað. Hvað kosta mismunandi þættir í seiðaeldi, hvaða þættir ráða mestu um lifun í seiðaeldi. Seiðaverð má ekki vera hærra en 8-12% af framleiðslukostnaði í þorskeldi.

• Lækkun á framleiðslukostnaði á stórseiðum: Í umsjón Auðlindadeildar Háskólans á Akureyri í samvinnu við sjávarútvegsfyrirtæki. Fjármagnað af sjávarútvegs-fyrirtækjum og með styrkjum úr rannsóknasjóðum.

Kjörhitastig þorsks lækkar með aukinni fiskstærð og er því mikilvægt að framleiða stór seiði til að ala í köldum sjó við norðanvert landið. Í samkeppnislöndum þar sem sjávarhitastig er hærra en hér við land er væntanlega hægt að setja smá seiði í sjókvíar flesta mánuði ársins. Á Íslandi þarf væntanlega fyrst að ala seiðin í standeldi eða öðru lokuðu rými þar sem hægt er að stjórna umhverfisþáttum. Af því hlýst meiri kostnaður og er því mikilvægt að lækka stofn- og rekstrarkostnað. Hanna þarf stöðvar til framleiðslu stórseiða með lægri stofnkostnað en í hefðbundnum strandeldisstöðvum. Einnig verði unnið að bestun framleiðsluferlis til að halda framleiðslukostnaði í lágmarki.

• Kostnaðargreining í sjókvíaeldi: Í umsjón Auðlindadeildar Háskólans á Akureyri. Fjármagnað af sjávarútvegsfyrirtækjum og umsóknum í innlenda og erlenda rannsóknarsjóði.

Aðstæður til sjókvíaeldis á Íslandi eru erfiðari en hjá samkeppnislöndum. Það er því mikilvægt að leita allra leiða til að lækka framleiðslukostnaðinn. Markvisst verði unnið að því að kostnaðgreina alla þætti og vinna að lækkun þeirra. Stefnt skal að því að ná svipuðum eða lægri framleiðslukostnaði hér á landi og hjá helstu samkeppnislöndum.

Þeir sem vilja koma athugasemdum eða ábendingum á framfæri geta sent tölvupóst til Valdimars Inga Gunnarssonar